Een ernstige bloeding kan snel leiden tot shock en verminderd bewustzijn. Juist daarom is snel herkennen zo belangrijk. Zie je veel bloedverlies, een bleke en klamme huid, onrust, sufheid of iemand die steeds minder goed reageert? Dan moet je direct handelen. Door de signalen van shock bij een bloeding op tijd te herkennen, kun je levensreddende eerste stappen zetten terwijl professionele hulp onderweg is.

Niet elke bloeding is direct kritiek, maar fors bloedverlies kan ervoor zorgen dat het lichaam te weinig circulerend bloed overhoudt. Daardoor daalt de bloeddruk en krijgen organen zoals hersenen, hart en longen minder zuurstof. Dat is wat er gebeurt bij een shock door bloeding, ook wel hypovolemische shock genoemd.

Bij een uitwendige bloeding zie je het bloedverlies meestal direct. Bij een inwendige bloeding is dat lastiger. Iemand kan dan toch in shock raken zonder dat er zichtbaar veel bloed ligt. Let daarom niet alleen op de wond, maar vooral op het totaalbeeld: huidkleur, ademhaling, gedrag, reactie en bewustzijn.

Shock ontstaat wanneer het lichaam onvoldoende bloed en zuurstof rondpompt. In het begin probeert het lichaam dat te compenseren. Daardoor kunnen de eerste signalen subtiel lijken. Hoe ernstiger de situatie wordt, hoe duidelijker de klachten meestal worden.

Vroege signalen van shock

• bleke of grauwe huid
• koude, klamme huid
• snelle hartslag
• snelle, oppervlakkige ademhaling
• duizeligheid of een zwak gevoel
• misselijkheid
• onrust, angst of verwardheid
• dorst

Signalen dat de situatie verslechtert

• suf reageren
• moeilijk aanspreekbaar zijn
• verminderd bewustzijn
• flauwvallen of bewusteloos raken
• zwakke of nauwelijks voelbare pols
• toenemende bleekheid en koude ledematen

Niet iedereen laat exact dezelfde symptomen zien. Zie je een combinatie van fors bloedverlies en tekenen van shock, bel dan direct 112.

Bij bloeding en shock is bewustzijn een belangrijke graadmeter. Iemand die normaal reageert, aanspreekbaar blijft en goed antwoord geeft, is in een andere toestand dan iemand die verward, sloom of nauwelijks wekbaar is. Verandert het bewustzijn, dan kan dat betekenen dat de hersenen minder zuurstof krijgen.

Zo beoordeel je het bewustzijn snel

• Spreek het slachtoffer duidelijk aan.
• Vraag eenvoudige dingen, zoals naam, locatie of wat er gebeurd is.
• Let op of iemand helder, verward, traag of helemaal niet reageert.
• Kijk of het bewustzijn afneemt terwijl jij erbij bent.

Alarmsignalen bij verminderd bewustzijn

• niet goed uit woorden komen
• glazige blik
• steeds slomer reageren
• wegzakken of niet wakker te houden zijn
• bewusteloos raken

Een dalend bewustzijn in combinatie met een bloeding is altijd ernstig. Wacht dan niet af. Voor veel hulpverleners is juist het Verschil BHV en EHBO bij bloeding, shock en bewustzijnscontrole relevant om te begrijpen welke rol je hebt bij dit soort acute situaties.

Wie zoekt op de symptomen van shock bij een bloeding, zoekt meestal naar directe herkenningspunten. De belangrijkste combinatie is: bloedverlies plus tekenen dat het lichaam de circulatie niet meer goed op peil houdt. Denk aan een bleke klamme huid, snelle ademhaling, onrust, zwakte, sufheid en uiteindelijk bewusteloosheid.

Bij uitwendig bloedverlies is de oorzaak vaak duidelijk. Bij inwendig bloedverlies kunnen signalen zoals buikpijn, duizeligheid, toenemende slapte en bewustzijnsdaling extra waarschuwend zijn. Ook zonder zichtbare plas bloed kan iemand dus in shock raken. Werk je als beroepschauffeur of in het wegverkeer? Bekijk dan EHBO voor chauffeurs: herkennen van ernstige bloeding, shock en bewusteloosheid.

Bij een vermoeden van shock door bloeding moet je snel en eenvoudig handelen. De prioriteit ligt bij alarmeren, bloeding stelpen en het slachtoffer blijven controleren. Dit soort basisvaardigheden komt uitgebreid terug binnen BHV Basis: levensreddend handelen bij (hevige) bloeding, shock en bewusteloosheid.

Directe stappen

1. Bel 112 of laat direct 112 bellen.
2. Vermeld dat het gaat om een ernstige bloeding en mogelijk shock.
3. Oefen directe druk uit op de wond als dat mogelijk is.
4. Laat het slachtoffer liggen of help iemand voorzichtig neer.
5. Houd het slachtoffer warm met een deken of jas.
6. Laat niets eten of drinken.
7. Blijf praten en controleer bewustzijn en ademhaling.
8. Raakt iemand bewusteloos maar ademt nog wel, leg het slachtoffer dan in stabiele zijligging als dat veilig kan.
9. Start reanimatie als er geen normale ademhaling meer is.

Wat je beter niet doet

• het slachtoffer onnodig laten lopen of zitten
• afwachten of het vanzelf beter wordt
• eten of drinken geven
• het slachtoffer alleen laten

Wil je dit soort situaties veilig en realistisch oefenen? Bekijk de mogelijkheden voor BHV-oefenen: scenario's voor bloeding, shock en bewusteloosheid.

Er zijn meerdere soorten shock, maar in de praktijk worden vaak vier hoofdtypen onderscheiden. Voor iemand die eerste hulp verleent, is vooral belangrijk dat alle vormen ernstig zijn en snel medisch handelen vragen.

Hypovolemische shock

Ontstaat door verlies van bloed of vocht. Bij een ernstige bloeding is dit de meest relevante vorm.

Cardiogene shock

Hier pompt het hart onvoldoende bloed rond, bijvoorbeeld bij een ernstig hartprobleem.

Distributieve shock

De bloedvaten verwijden te veel, zoals bij sepsis of een ernstige allergische reactie.

Obstructieve shock

Er is een blokkade in de circulatie, bijvoorbeeld door een longembolie.

Voor het herkennen van een acute noodsituatie zijn de overeenkomsten vaak belangrijker dan het precieze type: slechte doorbloeding, snelle verslechtering en risico op bewustzijnsverlies. Meer achtergrond en aanvullende artikelen hierover vind je ook binnen onze kennisartikelen.

• ernstig bloedverlies
• groot vochtverlies, bijvoorbeeld door brandwonden of uitdroging
• hartproblemen
• ernstige infectie of sepsis
• ernstige allergische reactie

Binnen het onderwerp bloeding shock bewustzijn herkennen is vooral ernstig bloedverlies de kern. Juist dan kan de toestand snel omslaan.

Bel direct 112 bij een ernstige bloeding, een slachtoffer dat tekenen van shock vertoont of iemand met dalend bewustzijn. Twijfel je of het ernstig genoeg is? Dan is bellen veiliger dan afwachten. Zeker bij bleekheid, klamme huid, snelle ademhaling, verwardheid of bewusteloosheid moet je geen tijd verliezen. Wie zich verder wil verdiepen in de rol van BHV bij dit soort noodsituaties, ziet hoe belangrijk snelle eerste hulp op de werkvloer is.

Hoe herken je iemand die in shock is?

Je herkent iemand in shock vaak aan bleekheid, een koude klamme huid, snelle ademhaling, snelle pols, onrust, zwakte en verminderd bewustzijn. Bij een bloeding is die combinatie extra alarmerend.

Kan iemand in shock zijn zonder zichtbaar veel bloedverlies?

Ja. Bij een inwendige bloeding zie je het bloedverlies niet altijd. Iemand kan dan toch bleek, duizelig, suf of verward worden en uiteindelijk bewusteloos raken.

Wat is het verschil tussen flauwvallen en shock?

Bij flauwvallen is er vaak kortdurend bewustzijnsverlies met herstel zodra iemand ligt. Shock is een levensbedreigende circulatiestoornis waarbij de doorbloeding van organen tekortschiet. Vooral in combinatie met een bloeding is shock veel ernstiger.

Moet je iemand met shock laten drinken?

Nee. Geef bij een vermoeden van shock niets te eten of drinken. Het slachtoffer kan misselijk worden of medische behandeling nodig hebben waarbij een lege maag belangrijk is.

Waarom wordt iemand met shock bleek en klam?

Het lichaam probeert bloed vooral naar vitale organen te sturen. Daardoor krijgen huid en ledematen minder doorbloeding. Dat maakt de huid bleek, koud en klam.

Wat leer je hierover in een BHV-cursus?

In een BHV basiscursus en BHV herhalingscursus leer je hoe je een slachtoffer benadert, een ernstige bloeding herkent, shockverschijnselen signaleert, bewustzijn controleert, 112 alarmeert en eerste hulp verleent totdat professionals het overnemen. Voor actuele signalen en protocollen is BHV Herhaling: herkennen en handelen bij shock en bewustzijnsverlies een goede keuze. Bij Leeuw Opleidingen komen deze levensreddende handelingen praktijkgericht aan bod.