De eerste minuten na een ongeval zijn vaak beslissend. Juist dan wil je weten wat je als eerste moet doen, zonder te twijfelen of verkeerde keuzes te maken. Door rustig te handelen, eerst de situatie veilig te maken en daarna pas slachtoffers, hulpdiensten en schade af te handelen, verklein je de kans op extra letsel en problemen achteraf.

Hier lees je stap voor stap wat je direct na een ongeluk moet doen, wanneer je 112 belt, wanneer je iemand juist niet mag verplaatsen en welke gegevens je meteen moet vastleggen.

Het eerste wat je direct na een ongeluk moet doen, is de situatie veilig beoordelen. Kijk of jijzelf veilig bent, of er direct gevaar is voor anderen en of er gewonden zijn. Zet je voertuig zo mogelijk op een veilige plek, schakel je alarmlichten in en trek een veiligheidshesje aan als je uitstapt.

Daarna bepaal je snel de volgorde van handelen:

• breng jezelf en anderen uit direct gevaar;
• bel 112 bij letsel, gevaar of een onveilige situatie;
• beveilig de plaats van het ongeval;
• controleer of slachtoffers aanspreekbaar zijn;
• verleen alleen hulp die veilig en verantwoord is;
• wissel gegevens uit en leg schade en situatie vast.

Werk je in een organisatie? Lees hoe het hoofd BHV de eerste aansturing oppakt in Hoofd BHV: aansturing in de cruciale eerste minuten.

Veel mensen schieten direct in paniek of gaan meteen in discussie over schuld. Doe dat niet. In de eerste minuten na een ongeval telt vooral veiligheid, overzicht en goede communicatie. Juist daarbij helpt een goede alarmering en taakverdeling; lees meer over Communicatie en portofoongebruik voor snelle coördinatie in noodsituaties.

Bij een verkeersongeval kan de plek zelf gevaarlijker zijn dan de botsing. Denk aan verkeer dat nog doorrijdt, slecht zicht, glas op de weg of voertuigen die onveilig stilstaan. Daarom begint goed handelen altijd met het voorkomen van extra slachtoffers.

Zorg dat je voertuig, als dat veilig kan, niet midden op de rijbaan blijft staan. Zet alarmlichten aan en stap alleen uit als dat verantwoord is. Doe dat bij voorkeur aan de veilige kant van de weg, dus niet richting passerend verkeer. Op een drukke weg of snelweg is het vaak beter om direct afstand te nemen en achter de vangrail te gaan staan.

Ben je getuige van een ongeval? Let dan ook op je eigen positie. Een helper die zelf wordt aangereden, maakt de situatie alleen maar ernstiger.

Veiligheidsmaatregelen in de eerste minuten

• schakel direct je alarmlichten in;
• trek een veiligheidshesje aan als je die hebt;
• zet de motor uit als dat veilig kan;
• houd afstand tot brandstoflekkage, rook of vuur;
• ga op de snelweg achter de vangrail staan;
• laat omstanders niet onnodig op de rijbaan lopen.

Je belt 112 als er gewonden zijn, als iemand bekneld zit, als er brandgevaar is of als de situatie op de weg direct gevaar oplevert. Ook bij twijfel is bellen verstandig. De meldkamer kan je snel vertellen wat je moet doen terwijl hulpdiensten onderweg zijn.

Geef bij het bellen zo duidelijk mogelijk door waar je bent en wat er aan de hand is. Hoe preciezer jij bent, hoe sneller de juiste hulp ter plaatse komt. Zeker op een snelweg is de rijrichting belangrijk.

Geef deze informatie door aan 112

• de exacte locatie of herkenningspunten;
• de weg en rijrichting;
• het soort ongeval;
• het aantal voertuigen en slachtoffers;
• of er iemand niet aanspreekbaar is;
• of er brand, rook of lekkage is;
• of de weg geblokkeerd is.

Nadat je 112 hebt gebeld of hebt vastgesteld dat er geen acute medische nood is, moet je de ongevalsplek zo veilig mogelijk maken. Daarmee voorkom je een tweede botsing. Zeker op buitenwegen en snelwegen komt achteropkomend verkeer vaak sneller dichterbij dan je denkt.

Heb je een gevarendriehoek en is het veilig om die te plaatsen, doe dat dan op voldoende afstand van het ongeval. Op hogere snelheden is meer afstand nodig dan binnen de bebouwde kom. Loop daarbij nooit onnodig over de rijbaan als dat extra risico geeft.

Kunnen voertuigen nog rijden en is er alleen lichte schade? Verplaats ze dan alleen als dat veilig is en de situatie daarmee duidelijk veiliger wordt. Maak vooraf foto's als de eindpositie van de voertuigen belangrijk kan zijn voor de schadeafhandeling.

Een veelgestelde vraag na een verkeersongeval is of je een slachtoffer uit de auto moet halen. In de meeste gevallen is het antwoord: nee, niet zomaar. Iemand verplaatsen kan nek- of rugletsel verergeren. Laat een slachtoffer daarom zitten of liggen als er geen direct levensgevaar is.

Alleen als er acuut gevaar is, zoals brand, explosiegevaar of direct risico op een nieuwe aanrijding, kan verplaatsen noodzakelijk zijn. Dan gaat het om redden uit direct gevaar, niet om comfort.

Controleer eerst of iemand reageert als je hem aanspreekt. Kijk vervolgens of de ademhaling normaal is. Is iemand bewusteloos en ademt hij wel normaal, dan is verdere instructie van de meldkamer belangrijk. Ademt iemand niet normaal, dan moet direct worden gehandeld volgens de instructies van 112. Wie meer wil weten over de rolverdeling tussen eerste hulp en hulpverlening op locatie, kan ook BHV of EHBO: wie doet wat bij een ongeval? bekijken.

Wanneer verplaats je een slachtoffer wel?

• bij brand of rookontwikkeling in of rond het voertuig;
• bij direct explosiegevaar;
• als het slachtoffer op een gevaarlijke plek ligt, zoals op de rijbaan;
• als achteropkomend verkeer direct gevaar vormt en blijven liggen geen optie is.

Als de situatie veilig genoeg is, richt je je op eenvoudige, levensreddende hulp. Houd het praktisch: controleer bewustzijn, ademhaling en volg de aanwijzingen van de meldkamer. Je hoeft geen complete medische beoordeling te doen om toch waardevolle hulp te bieden.

• Spreek het slachtoffer aan en kijk of er reactie komt.
• Controleer of de ademhaling normaal is.
• Laat iemand anders 112 bellen als dat nog niet is gebeurd.
• Vraag om een AED als reanimatie nodig lijkt.
• Bescherm het slachtoffer tegen kou met een jas of deken.
• Stel gerust en houd onrust rondom het slachtoffer beperkt.

Geef een slachtoffer niets te eten of te drinken. Ook moet je iemand niet onnodig laten opstaan of lopen, hoe aanspreekbaar diegene ook lijkt. Klachten kunnen in de eerste minuten meevallen, terwijl letsel pas later duidelijk wordt. In organisaties is het daarom belangrijk dat medewerkers weten wat BHV is en welke eerste handelingen van hen worden verwacht. Een goede basis leg je met de BHV-basistraining: handelen in de eerste minuten.

Niet ieder ongeluk vraagt om dezelfde aanpak. Is er alleen materiële schade en zijn er geen gewonden, dan ligt de nadruk vooral op veiligheid, verplaatsen van voertuigen als dat kan en het juist vastleggen van de situatie. Ook dan geldt dat je niet midden op de weg moet blijven staan als dat gevaar oplevert.

Rijd bij lichte schade op de snelweg of drukke weg, als de auto's nog kunnen rijden, samen door naar een veilige parkeerplaats, vluchtstrook of tankstation volgens de situatie ter plekke. Daar kun je gegevens uitwisselen en de schade verder afhandelen.

Goede vastlegging in de eerste minuten voorkomt later discussie. Denk niet alleen aan schade aan voertuigen, maar ook aan de positie op de weg, verkeersborden, remsporen en contactgegevens van getuigen. Zeker als later onenigheid ontstaat over de toedracht, zijn die eerste gegevens vaak het meest waardevol.

Maak overzichtsfoto's en detailfoto's. Noteer daarnaast meteen wat je nog vers in je geheugen hebt. Wachten tot later is riskant, omdat herinneringen snel vervagen.

Leg dit zo snel mogelijk vast

• kentekens van betrokken voertuigen;
• namen, telefoonnummers en adressen;
• verzekeringsgegevens;
• locatie, tijdstip en rijrichting;
• schade aan voertuigen en spullen;
• de positie van voertuigen op de weg;
• verkeersborden, markeringen en wegomstandigheden;
• namen en contactgegevens van getuigen.

Na de eerste veiligheidsfase komt de praktische afhandeling. Vul samen met de andere partij het schadeformulier in of gebruik een digitale oplossing voor mobiel schade melden. Het formulier is bedoeld om de feiten vast te leggen, niet om ter plekke de schuldvraag definitief te bespreken.

Controleer daarom rustig of de gegevens kloppen en of de situatieschets duidelijk is. Zet alleen een handtekening als de feitelijke informatie klopt. Ben je het niet eens met de lezing van de ander, noteer dat dan duidelijk. Discussie op straat helpt zelden en kan de spanning juist verhogen.

Let hierop bij het invullen

• controleer kenteken, datum en locatie;
• beschrijf de situatie kort en feitelijk;
• vul ook getuigen in als die er zijn;
• maak een duidelijke schets van de botsing;
• teken alleen voor wat feitelijk klopt;
• maak een foto van het ingevulde formulier.

Naast weten wat je wel moet doen, is het belangrijk om fouten te voorkomen. Veel problemen ontstaan doordat mensen te snel handelen, discussiëren of iemand verplaatsen zonder noodzaak.

• ga niet direct ruziën over wie schuldig is;
• verlaat de plaats van het ongeval niet zomaar;
• verplaats geen slachtoffers zonder direct gevaar;
• sta niet onnodig op de rijbaan;
• vergeet geen foto's en getuigen te noteren;
• doe geen toezeggingen over vergoeding of aansprakelijkheid;
• onderschat lichte klachten niet.

Wat is het eerste wat u direct na een ongeluk moet doen?

Het eerste is de situatie veilig beoordelen. Zet je voertuig zo mogelijk veilig neer, schakel alarmlichten in en kijk of er gewonden zijn. Pas daarna ga je hulp verlenen of gegevens uitwisselen.

Moet je altijd de politie bellen na een ongeval?

Nee, niet altijd. Bel in ieder geval 112 bij gewonden, gevaarlijke situaties, een geblokkeerde weg, doorrijden na schade of als de situatie escaleert. Bij alleen lichte blikschade zonder gevaar is dat meestal niet nodig.

Hoeveel tijd heb je om je te melden na een ongeluk?

Je mag de plaats van het ongeval niet zomaar verlaten zonder gegevens uit te wisselen als er schade of letsel is. Meld schade bovendien zo snel mogelijk bij je verzekeraar, bij voorkeur nog dezelfde dag of volgens de voorwaarden van je polis.

Mag je een slachtoffer uit de auto halen?

Alleen bij direct levensgevaar, zoals brand of een zeer onveilige positie op de weg. In andere gevallen laat je een slachtoffer zo veel mogelijk zitten of liggen om extra letsel te voorkomen.

Wat doe je als de andere partij agressief reageert?

Blijf rustig, ga niet in discussie over schuld en zorg eerst voor veiligheid. Bel de politie als de situatie dreigend wordt of als gegevens niet worden gedeeld terwijl er wel schade of letsel is. Binnen organisaties helpt een duidelijk BHV-plan: stappen en procedures direct na een incident om verantwoordelijkheden en noodprocedures helder te houden.

Moet je foto's maken na een verkeersongeval?

Ja, als dat veilig kan. Foto's van de voertuigen, schade, wegpositie, verkeerssituatie en omgeving kunnen later belangrijk zijn voor de afhandeling en beoordeling van het ongeval. Bedrijven die hun voorbereiding op incidenten willen verbeteren, vinden praktische handvatten in BHV oefenen: frequentie en aanpak voor paraatheid.